રેડોક્સ પ્રતિક્રિયાઓના પ્રકારો વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરો.

(N/A) સંયોજન પ્રતિક્રિયા: સંયોજન પ્રતિક્રિયાને $A + B \rightarrow C$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે. આવી પ્રતિક્રિયા રેડોક્સ હોય તે માટે $A$ અથવા $B$ અથવા બંને તત્વ સ્વરૂપમાં હોવા જોઈએ.
$C_{(s)} + O_{2(g)} \xrightarrow{\Delta} CO_{2(g)}$
$3 Mg_{(s)} + N_{2(g)} \xrightarrow{\Delta} Mg_{3}N_{2(s)}$
$CH_{4(g)} + 2 O_{2(g)} \xrightarrow{\Delta} CO_{2(g)} + 2 H_{2}O_{(l)}$
$(b)$ વિઘટન પ્રતિક્રિયા: આ સંયોજન પ્રતિક્રિયાથી વિરુદ્ધ છે. વિઘટન પ્રતિક્રિયામાં સંયોજનનું બે કે તેથી વધુ ઘટકોમાં વિભાજન થાય છે,જેમાંથી ઓછામાં ઓછું એક તત્વ સ્વરૂપમાં હોવું જોઈએ.
$2 H_{2}O_{(l)} \xrightarrow{\Delta} 2 H_{2(g)} + O_{2(g)}$
$2 NaH_{(s)} \xrightarrow{\Delta} 2 Na_{(s)} + H_{2(g)}$
$2 KClO_{3(s)} \xrightarrow{\Delta} 2 KCl_{(s)} + 3 O_{2(g)}$
નોંધ: બધી વિઘટન પ્રતિક્રિયાઓ રેડોક્સ હોતી નથી. ઉદાહરણ: $CaCO_{3(s)} \xrightarrow{\Delta} CaO_{(s)} + CO_{2(g)}$
$(c)$ વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા: સંયોજનમાં રહેલા આયન અથવા પરમાણુને અન્ય તત્વના આયન અથવા પરમાણુ દ્વારા બદલવામાં આવે છે,જેને $X + YZ \rightarrow XZ + Y$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. આ ધાતુ અને અધાતુ વિસ્થાપનમાં વર્ગીકૃત થયેલ છે.
$(i)$ ધાતુ વિસ્થાપન: સંયોજનમાં રહેલી ધાતુનું મુક્ત અવસ્થામાં રહેલી અન્ય ધાતુ દ્વારા વિસ્થાપન થાય છે. ઉદાહરણો:
$CuSO_{4(aq)} + Zn_{(s)} \rightarrow Cu_{(s)} + ZnSO_{4(aq)}$
$V_{2}O_{5(s)} + 5 Ca_{(s)} \rightarrow 2 V_{(s)} + 5 CaO_{(s)}$
$TiCl_{4(l)} + 2 Mg_{(s)} \rightarrow Ti_{(s)} + 2 MgCl_{2(s)}$
$(ii)$ અધાતુ વિસ્થાપન: જેમાં હાઇડ્રોજન વિસ્થાપન અને દુર્લભ ઓક્સિજન વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે.